Γουλεδιανά
Το χωριό βρίσκεται σε απόσταση 18 χιλιομέτρων και σε υψόμετρο 530 μέτρων με 103 κάτοικους στις όχθες μια ρεματιάς με αρκετές πρόσφατα ανακαινισμένες κατοικίες. Η περιοχή έχει πλούσια ιστορία. Τα Γουλεδιανά αναφέρονται στην βενετοκρατία ως μετόχι. Στον οικισμό Γουλεδιανά διακρίνονται τα ερείπια πρωτοαρχαϊκής κρήνης και αρχαϊκής οικίας. Επίσης ήρθαν στο φως πλούσια κινητά ευρήματα όπως χάλκινος οπλισμός, καθιστό δαιδαλικό άγαλμα κ.ά. Στη θέση Oνυθέ, συναντά κανείς τα ερείπια παλαιοχριστιανικής βασιλικής γνωστής ως Κερά (τέλη 5ου-αρχές 6ου αι.). Η αρχιτεκτονική της μορφή θυμίζει τις βασιλικές της Βόρειας Αφρικής. Οι ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν από τον Ν. Πλάτων. Στα Γουλεδιανά υπάρχει και ένα σημαντικό μνημείο της πρώτης Βυζαντινής περιόδου, η Βασιλική των Γουλεδιανών και η Αγία Κυριακή, κτισμένη το 1787, εκκλησία με σπηλαιώδες ιερό.
Η Βασιλική των Γουλεδιανών
Είχε χτισθεί στη θέση Κερά του
οροπεδίου Ονυθέ, κοντά στο ομώνυμο
χωριό. Η πρόσβαση στον χώρο είναι σχετικά εύκολη από την
περιφερειακή διαδρομή του Βρύσινα. Βρίσκεται σε απομονωμένο μέρος, κοντά στα ερείπια αρχαίου οικισμού.
Ανήκει στον δρομικό ή ελληνιστικό τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής με νάρθηκα. Το
μήκος της, χωρίς το αίθριο, είναι 31 μέτρα και το πλάτος της, χωρίς τα προσκτίσματα, 15 μέτρα. Έχει
πολύ ενδιαφέρον χάρη στα ωραία ψηφιδωτά δάπεδα, με γεωμετρική διακόσμηση, και τα
αρχιτεκτονικά μέλη, που είναι εξαιρετικής ποιότητας. Ο καθηγητής Ν.Πλάτων που την ανέσκαψε τη χρονολόγησε
μεταξύ του τέλους του 5ου και των αρχών του 6ου αιώνα.
 |
 |
Δεν υπάρχει τίποτε που να δείχνει ότι επιβίωσε μετά την Αραβοκρατία. Το πιθανότερο είναι ότι παρήκμασε πολύ πριν απ'' αυτή. Ένας μεταγενέστερος ναΐσκος της Κεράς, σε μικρή απόσταση, απ'' όπου και το τοπωνύμιο, που χρησιμοποίησε ως αψίδα μέρος της μεγάλης αψίδας, δεν προξένησεεκτεταμένη καταστροφή στο ψηφιδωτό δάπεδο. Οι ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν από τον Ν. Πλάτων (ΠAE 1956, 226-228).
